Ở nhiều nước Đông Âu có cộng đồng người Việt sinh sống lâu năm, và điều này tạo ra một hoàn cảnh đặc biệt cho người học tiếng: bạn có sẵn mạng lưới hỗ trợ, nhưng cũng có nguy cơ sống nhiều năm ở đó mà không cần dùng tiếng bản địa.
- Cộng đồng cho bạn mạng lưới hỗ trợ và nguồn kinh nghiệm thực tế rất giá trị.
- Cái bẫy là bạn có thể xoay xở được mà không cần học tiếng, nên động lực giảm.
- Người sống lâu năm mà không nói được tiếng bản địa gặp trần rõ rệt trong công việc và đời sống.
- Tận dụng cộng đồng cho phần hỗ trợ, nhưng chủ động tạo tiếp xúc với môi trường bản địa.
Ba lợi thế của việc có cộng đồng
Ba lợi thế dưới đây rất thực tế, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi bạn mới sang. Lợi thế thứ ba đáng khai thác nhất cho việc học tiếng: những người đã sống ở đó nhiều năm biết chính xác những khó khăn ngôn ngữ mà người Việt hay gặp, và kinh nghiệm của họ cụ thể hơn nhiều so với lời khuyên chung.
Cái bẫy: xoay xở được mà không cần học
Đây là điều ít được nói tới nhưng ảnh hưởng rất lớn. Khi cộng đồng đủ lớn, bạn có thể sinh hoạt, làm việc và giải quyết phần lớn nhu cầu hằng ngày mà gần như không dùng tiếng bản địa. Điều đó rất tiện trong năm đầu và nó khiến động lực học giảm dần. Nhưng sau vài năm, trần bắt đầu lộ ra: bạn khó chuyển sang những công việc tốt hơn ngoài cộng đồng, khó tự xử lý các thủ tục và các tình huống cần trao đổi với cơ quan hoặc dịch vụ bản địa, và khó xây quan hệ ngoài cộng đồng. Nhiều người nhận ra điều này khi đã ở khá lâu, và lúc đó việc bắt đầu học khó hơn vì thói quen đã hình thành và tuổi cũng lớn hơn.
Tận dụng cho đúng
Bốn cách dưới đây giữ được lợi ích của cộng đồng mà không rơi vào bẫy. Cách thứ hai quan trọng nhất và cần chủ động nhất: nếu bạn không cố ý tạo ra những tình huống buộc mình dùng tiếng bản địa thì chúng gần như không tự xuất hiện.
Sai lầm thường gặp
- Hoãn việc học tiếng vì thấy vẫn xoay xở được, rồi để nhiều năm trôi qua.
- Chỉ giao tiếp trong cộng đồng, nên không bao giờ tạo được môi trường dùng tiếng bản địa.
- Nhờ người khác xử lý mọi thủ tục thay vì tự làm, mất cơ hội luyện tập thật.
Câu hỏi thường gặp
Đã sống nhiều năm mà chưa học thì có muộn không?
Không muộn, dù sẽ mất công hơn so với bắt đầu sớm. Lợi thế của bạn là đã quen tai với ngôn ngữ đó qua nhiều năm nghe thụ động, và điều đó giúp phần nghe tiến nhanh hơn bạn nghĩ.
Học ở đâu khi đang sống tại nước đó?
Nhiều nơi có chương trình dạy tiếng cho người nước ngoài, đôi khi do chính quyền địa phương hoặc các tổ chức cộng đồng tổ chức. Hãy hỏi ở cơ quan hỗ trợ người nước ngoài tại nơi bạn sống.
Con cái sinh ra ở đó thì nên thế nào?
Trẻ thường tiếp thu tiếng bản địa rất nhanh qua trường học, và điều nhiều gia đình quan tâm là giữ tiếng Việt cho con. Duy trì tiếng Việt ở nhà là cách phổ biến và hiệu quả nhất.
Không có ai nói tiếng bản địa quanh mình thì luyện thế nào?
Chủ động tạo tình huống: tự đi làm thủ tục, chọn dịch vụ không có người Việt, tham gia hoạt động theo sở thích. Ngoài ra nguồn nghe và người dạy trực tuyến giúp bạn xây nền trong lúc chờ cơ hội thật.