Cha mẹ nuôi con trong môi trường nhiều ngôn ngữ thường có vài lo lắng giống nhau, và những lo lắng đó hoàn toàn dễ hiểu. Bài viết này nêu những gì thường được quan sát trong thực tế, nhưng nó không thay thế được ý kiến của người có chuyên môn về phát triển ngôn ngữ trẻ em.
- Trẻ trong môi trường đa ngữ thường phân biệt được các ngôn ngữ và biết dùng với ai từ sớm.
- Việc trẻ trộn từ của hai ngôn ngữ trong một câu là hiện tượng thường thấy.
- Mỗi trẻ có nhịp phát triển riêng, và so sánh giữa các trẻ ít có ý nghĩa.
- Nếu bạn có lo lắng cụ thể về con mình, hãy trao đổi với người có chuyên môn thay vì tự đánh giá.
Bốn lo lắng phổ biến
Bốn lo lắng dưới đây rất thường gặp ở các gia đình đa ngữ. Điều đáng nói chung cho cả bốn: chúng đều là những câu hỏi hợp lý, và người trả lời được cho trường hợp cụ thể của con bạn là người có chuyên môn đã quan sát trực tiếp, không phải một bài viết chung.
Vì sao so sánh giữa các trẻ ít có ý nghĩa
Mỗi đứa trẻ tiếp xúc với các ngôn ngữ theo một cách khác nhau: thời lượng khác nhau, người nói khác nhau, bối cảnh khác nhau. Hai đứa trẻ cùng được gọi là đa ngữ có thể có hoàn cảnh ngôn ngữ rất khác — một đứa nghe cả hai ngôn ngữ hằng ngày từ hai người thân, một đứa chỉ nghe ngôn ngữ thứ hai vài giờ mỗi tuần. Vì vậy việc so con mình với con người khác thường tạo ra lo lắng không cần thiết mà không cho thông tin hữu ích nào. Nếu bạn muốn theo dõi, cách hợp lý hơn là quan sát chính con bạn theo thời gian: con có tiến bộ so với vài tháng trước không, con có giao tiếp được điều mình muốn không.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
Bốn tình huống dưới đây là lúc nên trao đổi với người có chuyên môn về phát triển ngôn ngữ trẻ em thay vì tìm câu trả lời trên mạng. Điều quan trọng: hỏi sớm không có nghĩa là có vấn đề, nó chỉ có nghĩa là bạn có được đánh giá dựa trên quan sát trực tiếp thay vì dựa trên thông tin chung.
Sai lầm thường gặp
- So con mình với con người khác trong khi hoàn cảnh ngôn ngữ của hai trẻ rất khác nhau.
- Tự đánh giá dựa trên thông tin chung trên mạng thay vì hỏi người có chuyên môn khi có lo lắng thật.
- Tạo áp lực cho trẻ về việc phải nói đúng ngôn ngữ nào, khiến trẻ ngại nói.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mỗi người lớn nói một ngôn ngữ với con không?
Đây là một cách nhiều gia đình áp dụng, nhưng có nhiều cách khác cũng được dùng. Cách phù hợp phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của gia đình bạn, nên đây là điều đáng trao đổi với người có chuyên môn.
Con trộn từ hai ngôn ngữ có cần sửa không?
Đây là hiện tượng thường thấy ở trẻ đa ngữ. Nếu bạn lo lắng về mức độ hoặc về sự phát triển của con thì hãy trao đổi với người có chuyên môn thay vì tự kết luận.
Nên bắt đầu ngôn ngữ thứ hai khi nào?
Không có một câu trả lời chung vì nó phụ thuộc vào hoàn cảnh gia đình và môi trường sống. Hãy hỏi người có chuyên môn nếu bạn muốn có lời khuyên phù hợp với trường hợp của con bạn.
Con không muốn nói một ngôn ngữ thì nên ép không?
Ép thường không hiệu quả và có thể khiến trẻ ngại nói hơn. Nhiều gia đình chọn cách tạo lý do tự nhiên để dùng ngôn ngữ đó, chẳng hạn qua người thân hoặc qua nội dung trẻ thích.