Châu Phi là châu lục có số lượng ngôn ngữ lớn nhất thế giới, và ở nhiều nước thì việc một người sử dụng ba ngôn ngữ trong ngày là chuyện hoàn toàn bình thường. Với người tìm hiểu từ bên ngoài, điều quan trọng nhất là hiểu ba lớp ngôn ngữ này phân vai thế nào.
- Ba lớp: ngôn ngữ chính thức, ngôn ngữ giao tiếp liên vùng, và ngôn ngữ của cộng đồng.
- Ngôn ngữ chính thức ở nhiều nước là ngôn ngữ có nguồn gốc châu Âu, dùng trong hành chính và giáo dục.
- Ngôn ngữ giao tiếp liên vùng là thứ người ta dùng khi gặp người từ vùng khác.
- Ngôn ngữ cộng đồng là ngôn ngữ trong gia đình và trong đời sống hằng ngày.
Ba lớp và vai trò của chúng
Ba lớp dưới đây cùng tồn tại và phân vai khá rõ theo bối cảnh. Lớp thứ hai là lớp mà người ngoài khu vực ít biết tới nhất nhưng lại rất quan trọng trong thực tế: ở nhiều vùng có những ngôn ngữ được dùng làm phương tiện giao tiếp giữa các cộng đồng khác nhau, và chúng thường có số người sử dụng lớn hơn nhiều so với số người coi đó là tiếng mẹ đẻ.
Vì sao ba lớp này quan trọng với người tìm hiểu
Nếu bạn chỉ biết về lớp thứ nhất, bạn sẽ có một hình dung khá sai lệch về đời sống ngôn ngữ ở đó. Một người có thể học ở trường bằng ngôn ngữ chính thức, buôn bán bằng một ngôn ngữ liên vùng, và nói với cha mẹ bằng một ngôn ngữ thứ ba — cả ba đều là ngôn ngữ thật của họ, không cái nào là phụ. Điều này có hệ quả thực tế: khi bạn làm việc với một đối tác trong khu vực, ngôn ngữ dùng trong cuộc họp chính thức có thể không phải ngôn ngữ họ dùng khi bàn bạc với nhau, và điều đó hoàn toàn bình thường chứ không phải dấu hiệu gì.
Ý nghĩa với người muốn tìm hiểu hoặc làm việc
Bốn điều dưới đây là những gì đáng biết trước. Điều thứ nhất tiết kiệm cho bạn nhiều công sức nhất: với phần lớn mục đích công việc và du lịch, ngôn ngữ chính thức của nước đó là thứ cần chuẩn bị, và đó thường là một ngôn ngữ mà nguồn học rất dồi dào.
Sai lầm thường gặp
- Coi cả châu lục như một khối và hỏi nên học tiếng gì ở châu Phi.
- Cho rằng ngôn ngữ chính thức là ngôn ngữ duy nhất người ta dùng.
- Bỏ qua việc tìm hiểu tình hình ngôn ngữ ở chính nước mình quan tâm.
Câu hỏi thường gặp
Học ngôn ngữ chính thức có đủ để giao tiếp không?
Cho công việc, hành chính và giao tiếp ở đô thị thì thường đủ. Ở vùng nông thôn hoặc trong đời sống cộng đồng thì ngôn ngữ địa phương có vai trò lớn hơn nhiều.
Có ngôn ngữ bản địa nào nên học không?
Tùy nơi bạn quan tâm, vì tình hình khác nhau rất nhiều giữa các nước và các vùng. Hãy hỏi người đang sống hoặc làm việc ở chính nơi đó.
Nguồn học ngôn ngữ bản địa có nhiều không?
Rất khác nhau: một số ngôn ngữ có nguồn tương đối, số khác thì rất ít. Với ngôn ngữ ít nguồn thì người dạy trực tuyến bản địa thường là hướng khả thi nhất.
Người Việt làm việc với khu vực nên chuẩn bị gì?
Ngôn ngữ chính thức của nước đó là ưu tiên, cộng với việc luyện nghe giọng của khu vực. Vài câu chào hỏi bằng ngôn ngữ địa phương là phần bổ sung có giá trị cao trên công sức bỏ ra.